=> 0
Lažiranje financijskih izvještaja, prijevare i računovodstvena forenzika

Lažiranje financijskih izvještaja, prijevare i računovodstvena forenzika

399,00 kn

broj stranica: 692
godina izdanja: 2017
vrsta uveza:
jezik: hrvatski

Ova knjiga čitatelje uvodi u neobičan svijet prijevare i lažiranja financijskih izvještaja koji su izazvali financijske i računovodstvene skandale širom svijeta. Nakon obrade više od 60 slučajeva iz prakse, na kraju se detaljno opisuju forenzične metode detekcije prijevara i računovodstvenih manipulacija. Sadržaj ove knjige se više od većine ostalih približava forenzičnoj praksi i može pomoći u konkretnim istragama i dubinskim analizama financijskih izvještaja.



Knjiga je namijenjena prvenstveno profesionalnim računovodstvenim forenzičarima i onima koji to žele postati, računovodstvenim stručnjacima, revizorima, analitičarima ali i širokoj publici koju zanima ovo područje jer se prvi dio knjige može čitati iz zabave.

Skraćeni sadržaj
Predgovor autora .......................................................................III
1. Uvod ..............................................................................................1
2. Privremene i trajne računovodstvene manipulacije ...............3
3. Teorijski pristup definiranju
osnovnih tipova lažiranja u financijskim izvještajima ............4
4. Osnovna shema velikih
računovodstveno-financijskih prijevara ...................................8
5. Sustavna istraživanja prijevara
i lažiranja financijskih izvještaja kod nas i u svijetu ..............10
6. Različiti načini i smjerovi varanja
u privatnoj i javnoj tvrtki: prikaz slučaja
prijevare i lažiranja financijskih izvještaja
u tvrtki „Crazy Eddie” (1971. – 2012.) .......................................13
7. Analiza prakse najpoznatijih lažiranja
u financijskim izvještajima tvrtki (korporacija)
čije dionice kotiraju ili su kotirale na tržištu kapitala ...........38
8. Lažiranje financijskih izvještaja i prijevare
u malim i velikim privatnim poduzećima i dioničkim
društvima čije dionice ne kotiraju na tržištu kapitala .........297
9. Prijevare ulagača primjenom Ponzijeve sheme ...................313
10. Prijevare u bankama i drugim
financijskim institucijama ......................................................409
X
prof. dr. sc. VINKO BELAK
11. Pronevjere novca od strane zaposlenika
i rukovoditelja u tvrtkama ......................................................439
12. Vanjski upozoravajući znakovi za forenzičare
i analitičare da su financijski izvještaji možda lažirani .......451
13. Unutarnji upozoravajući znakovi
i izravna detekcija manipulacija ............................................507
14. Metode izravne detekcije manipulacija
u financijskim izvještajima .....................................................514
15. Slučaj „Agrokor“ (Hrvatska, 2017.) ........................................649
16. Zaključak ..................................................................................654
17. Literatura ...................................................................................655
XI
Sadržaj
Predgovor autora .......................................................................III
1. Uvod ..............................................................................................1
2. Privremene i trajne računovodstvene manipulacije ...............3
3. Teorijski pristup definiranju osnovnih
tipova lažiranja u financijskim izvještajima .............................4
3.1. Upravljanje zaradom ................................................................................... 5
3.2. Agresivno računovodstvo ........................................................................... 5
3.3. Izglađivanje dobiti i prihoda....................................................................... 7
3.4. Manipulacije i lažiranje financijskih izvještaja mrežom prijevare .......... 8
4. Osnovna shema velikih
računovodstveno-financijskih prijevara ...................................8
5. Sustavna istraživanja prijevara i lažiranja
financijskih izvještaja kod nas i u svijetu ................................10
6. Različiti načini i smjerovi varanja u privatnoj
i javnoj tvrtki: prikaz slučaja prijevare
i lažiranja financijskih izvještaja
u tvrtki „Crazy Eddie” (1971. – 2012.) .......................................13
7. Analiza prakse najpoznatijih lažiranja
u financijskim izvještajima tvrtki (korporacija)
čije dionice kotiraju ili su kotirale na tržištu kapitala ...........38
7.1. Slučaj lažiranja financijskih izvještaja
u tvrtki „Enron“ (SAD, 2001.) ................................................................... 38
7.2. Sučaj „Parmalat SpA“ (Italija, 2003.) ........................................................ 54
7.3. Slučaj „WorldCom“ Inc., (SAD, 2002.) ..................................................... 87
XII
prof. dr. sc. VINKO BELAK
7.4. Slučaj „Satyam“ Computers Limited“ (Indija, 2009.) ............................. 93
7.5. Slučaj „Rent-Way“ (SAD, 2000.) .............................................................. 100
7.6. Slučaj „Tyco“ International Ltd. (SAD, 2002.) ....................................... 108
7.7. Slučaj „Adelphia Communications Corporations“
(SAD, 2002.) .............................................................................................. 114
7.8. Slučaj Global Crossing Holdings Limited (SAD, 2002.) ......................... 123
7.9. Slučaj „Guangxia“ (Kina, 2002.) ............................................................. 136
7.10. Zhengzhou Baiwen Co Ltd. (Kina, 2002.) .............................................. 139
7.11. Royal Ahold (Nizizemska, 2002.) ........................................................... 144
7.12. Slučaj „Tesco PLC“ (Britanija, 2014) ...................................................... 152
7.13. Slučaj „Penn West Petroleum“ Ltd. (Canada, 2014.) ............................. 159
7.14. Slučaj „Olympus Corporation“(Japan, 2014.) ....................................... 163
7.15. Slučaj „Toshiba Corporation“ (Japan, 2015.) ........................................ 172
7.16. Slučaj „Nikko Cordial Corporation“ (Japan, 2007.) ............................... 183
7.17. Slučaj „Kanebo Ltd.“ (Japan, 2004.) ....................................................... 189
7.18. Slučaj „Thornton Precision Components Ltd.“
(Velika Britanija, 2007.) ........................................................................... 191
7.19. Slučaj „Peregrine Systems Inc.“ (SAD, 2004.) ........................................ 196
7.20. Slučaj „Autonomy Corporation PLC“
(Velika Britanija, 2016.) .......................................................................... 202
7.21. Slučaj „Livedoor Co. Ltd.“ (Japan, 2006.) .............................................. 208
7.22. Slučaj „Harris Scarfe“ (Australia, 2001) .................................................. 212
7.23. Slučaj „Centro Properties Group“ (Australia, 2008.) ............................. 216
7.24. Slučaj „American Realty Capital Properties
Inc. – ARCP“ (SAD, 2016.) ....................................................................... 219
7.25. Slučaj „Phar-Mor“ (SAD, 1992. i 2002.) .................................................. 225
7.26. Slučaj „Diamond Foods“ (SAD, 2011.) ................................................... 231
7.27. Slučaj „Vivendi SA“ (Francuska, 2002. – 2016.) ..................................... 237
7.28. Slučaj „Quest Communications
International”, Inc. (SAD, 2002.) ............................................................ 246
7.29. Slučaj „One-Tel“ (Australija, 2001.) ....................................................... 252
7.30. Slučaj „Valeant Pharmaceuticals
International Inc.“ (Kanada, 2016.) ........................................................ 260
7.31. Slučaj „CarteR’s“ Inc.“ (SAD, 2009) ......................................................... 268
7.32. Slučaj „LocatePlus Holdings Corporation“ (SAD, 2010) ....................... 273
7.33. Slučaj „Sino-Forest“ Corporation“ (Kanada – Kina, 2012.) .................. 277
7.34. Slučaj „Biovail Corporation“ (Kanada, 2009) ........................................ 285
7.35. Slučaj „Logitech International, S.A.“
 (Švicarska, podružnica u SAD-u, 2016.) ............................................... 288
8. Lažiranje financijskih izvještaja i prijevare
u malim i velikim privatnim poduzećima i dioničkim
društvima čije dionice ne kotiraju na tržištu kapitala .........297
8.1. Osnovni smjerovi manipulacija u različitim tipovima tvrtki
i obveza forenzičara da uzme u obzir sve mogućnosti ........................ 297
XIII
LAŽIRANJE FINANCIJSKIH IZVJEŠTAJA, PRIJEVARE I RAČUNOVODSTVENA FORENZIKA
8.2. Manipulacije smanjivanja dobiti
u privatnim tvrtkama priznavanjem
lažnih računa za troškove ili privatnih troškova
koji se ne odnose na poslovanje tvrtke ................................................. 299
8.3. Prijevara u tvrtki „Seaworld”
uz pomoć lažnih računa za troškove
fiktivne tvrtke (SAD, 2016.) ..................................................................... 306
8.4. Lažiranje financijskih izvještaja u tvrtki
„Better Business Bureau“ uz pomoć lažnih računa
za troškove (SAD, 2016.) ......................................................................... 308
8.5. Lažiranje financijskih izvještaja u privatnom
poduzeću „Harpers Data Services“ izbjegavanjem
priznavanja prihoda i priznavanjem lažnih troškova .......................... 308
8.6. Lažiranje financijskih izvještaja u privatnom poduzeću
tvrtke „Skyhill Shell“ izbjegavanjem priznavanja prihoda .................. 310
8.7. Lažiranje financijskih izvještaja u privatnom poduzeću
„Accion 1 Auto Sales Inc.“ izbjegavanjem priznavanja prihoda ......... 310
8.8. Lažiranje financijskih izvještaja u malom privatnom
poduzeću „Vintages Wine Bar“ LLC. izbjegavanjem
priznavanja prihoda od kamata ............................................................ 311
8.9. Prijevara uz pomoć lažnih narudžbenica i lažnih faktura za
popravak električnih proizvoda u jamstvenom roku (IRS, 2016) ........ 312
9. Prijevare ulagača primjenom Ponzijeve sheme ...................313
9.1. Definicija Ponzijeve sheme i opseg primjene u praksi ........................ 313
9.2. Prijevara koju je izveo Charles Ponzi 1919. i 1920.
godine dala je današnje ime prijevarnoj shemi ................................... 322
9.3. Ponzijeva shema u tvrtki „ZZZZ Best“
i nevjerojatni prevarant Barry Minkow .................................................. 328
9.3.1. Ponzijeva shema u tvrtki „ZZZZ Best“
i uloga Barryja Minkowa .................................................................. 328
9.3.2. Minkow postaje svećenik i istražitelj prijevara ............................. 335
9.3.3. Minkow je ponovo osuđen 2011. godine na
pet godina zatvora za manipulaciju cijenom
dionica u slučaju „Lennar“ .............................................................. 339
9.3.4. Minkow je ponovo osuđen za prijevaru Crkve
u San Diegu 2014. godine na još pet godina zatvora ..................... 339
9.3.5. Sabrana „djela“ Barryja Minkowa .................................................. 341
9.4. Ponzijeva shema u tvrtki “Bernard L. Madoff
Investment Securities LLC“ (BLMIS) ..................................................... 343
9.5. Prijevarna shema u tvrtki „MMM“ i Sergey Mavrodi
(Rusija i svijet, 1990. – 2017.) ................................................................. 356
9.5.1. Opći podaci o Mavrodiju i njegovoj prijevarnoj shemi ................ 356
9.5.2. Osnivanje tvrtke „MMM“ i prvi stečaj ........................................... 359
9.5.3. Mavrodi u je prenio svoju shemu i u SAD ...................................... 361
XIV
prof. dr. sc. VINKO BELAK
9.5.4. Mavrodi je ipak osuđen za prijevaru 2007. godine,
ali je nakon mjesec dana pušten .................................................... 363
9.5.5. „Sergej Mavrodi – Ruski car muljaže opet jaši“ ............................. 363
9.5.6. Mavrodijeva piramidalna shema u Južnoj Africi
uvlači u igru virtualnu valutu bitcoin ............................................. 365
9.5.7. Mavrodijeva piramidalna shema
u Aziji, Africi, Kini, Indiji i drugdje ................................................. 367
9.5.8. Unatoč svim upozorenjima,
uragan „MMM“ hara Nigerijom (2016) .......................................... 369
9.5.9. Ruski predsjednik Vladimir Putin
donio je zakon protiv Ponzijeve shemE ........................................ 372
9.6. Ponzijeva shema sa zadužnicama koju je izveo Thomas J. Petters
u tvrtki „Petters Company Inc.“ – PCI (SAD, 2008.) .............................. 372
9.6.1. Thomas J. Petters – osobni podaci i njegov poslovni opus .......... 372
9.6.2. Pettersova Ponzijeva shema sa zadužnicama ............................... 374
9.6.3. Prijevara s hedge fondovima .......................................................... 378
9.6.4. Suđenje Pettersu i ostalima:
Petters je osuđen na 50 godina zatvora ......................................... 379
9.7. Internet Ponzijeve shema u tvrtki „ZeekRewards“
od 850 milijuna USD (SAD, 2016.) .......................................................... 381
9.8. Višemilijunska Ponzijeva shema lažne isporuke nafte
iz Nigerije (SAD, 2016,) ............................................................................ 384
9.9. Jednostavna Ponzi shema u tvrtki
„Riverside Lease LLC“ (SAD, 2016.) ........................................................ 386
9.10. Ponzijeve sheme širom svijeta (2016.) .................................................. 386
9.10.1. Nedavno izvedene Ponzijeve sheme u SAD-u .............................. 387
9.10.2. Čile .................................................................................................... 388
9.10.3. Kina .................................................................................................. 388
9.10.4. Engleska ........................................................................................... 389
9.10.5. Francuska ......................................................................................... 389
9.10.6. Indija ................................................................................................ 389
9.10.7. Poljska .............................................................................................. 390
9.10.8. Južna Afrika ...................................................................................... 390
9.10.9. Tajvan, povrat u valuti bitcoin ......................................................... 390
9.10.10. Kambodža ....................................................................................... 391
9.10.11. Kanada ............................................................................................ 391
9.10.12. Malezija ........................................................................................... 391
9.11. Upozoravajući znakovi (engl. red flags)
da je riječ o Ponzijevoj shemi ................................................................ 391
9.12. Nagli rast korištenja virtualnih valuta ili „krypto valuta“
i istodobni rast Ponzijeve sheme u vezi s novim valutama –
Bitcoin, Altcoin, OneCoin, Litecoin, Etherium, Ripple itd. ................. 394
9.12.1. Izrastanje virtualnog sektora u financijskoj industriji
i nove opasnosti od krađe i prijevare ............................................. 394
XV
LAŽIRANJE FINANCIJSKIH IZVJEŠTAJA, PRIJEVARE I RAČUNOVODSTVENA FORENZIKA
9.12.2. Tehnologija stvaranja virtualnih valuta,
novi nazivi i problemi sigurnosti ................................................... 398
9.12.3. Ponzijeva shema s kreiranjem virtualnih valuta Bitcoin,
Altcoin i PayCoin koju su izveli Homero Joshua Garza
i njegova tvrtka „ GAW Miners“ (SAD, 2015) .................................. 401
10. Prijevare u bankama
i drugim financijskim institucijama ......................................409
10.1. Rizik od prijevare banaka i drugih financijskih institucija ................... 409
10.2. Slučaj „Sterling Financial Corporation“ (SAD, 2007.) .......................... 413
10.3. Slučaj „PEregrine Financial Group“ (SAD, 2012.) ................................. 418
10.4. Slučaj „MF Global“ (SAD, 2011.) ............................................................ 425
10.5. Prijevare banaka s hipotekama i krađom identiteta koje
su izvele Rachel Siders i Vera Kuzmenko (SAD, 2016.) ......................... 434
10.6. Organizirane prijevare banaka s kreditima vrijednim
ukupno 2,5 milijuna USD (SAD, 2016.) .................................................. 435
10.7. Predvodnik višemilijunske prijevare Jae Ho Chung
i njegova skupina prevarila nekoliko banaka primjenom
scheme„Bustout“ s pomoću krivotvorenih čekova (SAD, 2016.) ........ 436
10.8. Prijevarna shema dobivanja bankovnog kredita hipotekom
na crkvenu imovinu koju se izveli Chester Peggese i njegov
pomagač, zaposlenik banke Paul Ryan (SAD, 2016.) ........................... 437
11. Pronevjere novca od strane
zaposlenika i rukovoditelja u tvrtkama .................................439
11.1. Slučaj „Koss Corporation“ (SAD, 2009.) ................................................. 439
11.2. Slučaj „Alberta Motor Association – AMA“ (Kanada, 2016.) ................. 446
12. Vanjski upozoravajući znakovi za forenzičare
i analitičare da su financijski izvještaji možda lažirani .......451
12.1. Vanjski opći upozoravajući znakovi ....................................................... 451
12.2. Vanjski upozoravajući znakovi za tvrtke čije
dionice kotiraju na burzi, uključujući i tvrtke koje
se pripremaju za javnu ponudu dionica ................................................ 456
12.2.1. Povećanje prihoda uz pomoć
računovodstvenih manipulacija ..................................................... 456
12.2.2. Smanjivanje troškova i rashoda
uz pomoć računovodstvenih manipulacija ................................... 468
12.3. Skrivanje obveza i / ili informacija o zaduženosti. ............................... 473
12.3.2.1. Vanjski upozoravajući znakovi
da su obveze možda skrivene ....................................................... 478
12.3.2.2. Procjena financijskog stanja tvrtke na temelju
odnosa duga i EBITDA-e ............................................................... 481
12.3.2.2.1. Definicija EBITDA-e i njezina uloga
u procjeni financijskog stanja tvrtke ..................................... 481
XVI
prof. dr. sc. VINKO BELAK
12.3.2.2.2. Definiranje osnovnih pretpostavki za procjenu odnosa
dugova i EBITDA-e ................................................................ 483
12.3.2.2.3. Modeli računanja odnosa dugova
i EBITDA i analiza tih odnosa ................................................ 486
12.3.2.2.4. Konstruiranje modela upozoravajućih znakova
o financijskoj sposobnosti poduzeća na temelju odnosa
dugova i EBITDA-e ................................................................ 496
12.3.2.3. Trokut prijevare u praksi i upozoravajući znakovi ...................... 497
13. Unutarnji upozoravajući znakovi
i izravna detekcija manipulacija ............................................507
13.1. Unutarnji upozoravajući znakovi općeg tipa
i značenje izvođenja dokaza .................................................................. 507
13.2. Opći plan detekcije sumnjivih stavki
u financijskim izvještajima – deduktivni pristup. ................................ 511
13.3. Opće vještine detektiranja manipulacija .............................................. 513
14. Metode izravne detekcije manipulacija
u financijskim izvještajima .....................................................514
14.1. Manipulacije u konsolidaciji ................................................................. 515
14.1.1. Nepravilno isključivanje gubitaka u konsolidaciji ........................ 517
14.1.2. Nepravilno uključivanje dobitaka u konsolidaciji ........................ 518
14.1.3. Manipulacije s uključivanjem rezultata pridruženih društava
u konsolidaciju i rezultata uzlaznih ili silaznih transakcija
između matice i pridruženih društava .......................................... 520
14.2. Lažno povećanje prihoda ili drugih aktivnosti povratnom
trgovinom (engl. round-trip trading) bez promjene dobiti ................. 526
14.3. Lažno povećanje prihoda radi povećanja dobiti
ili skrivanje gubitaka ............................................................................... 529
14.3.1. Izravna detekcija manipulacija s priznavanjem
 lažnih prihoda trajne prirode ......................................................... 531
14.3.2. Izravna detekcija manipulacija s priznavanjem
lažnih prihoda privremene prirode ................................................ 538
14.3.2.1. Priznavanje lažnog prihoda na temelju dogovora s prijateljskim
kompanijama koje su voljne pomoći da se popravi rezultat. .... 539
14.3.2.2. Priznavanje lažnog prihoda na temelju slanja puno više dijelova
proizvodnom partneru nego što je potrebno. ............................ 540
14.3.2.3. Agresivno ili neregularno priznavanje
prihoda od ukidanja rezerviranja ................................................. 541
14.3.2.4. Povećanje prihoda vraćanjem vrijednosti ranije otpisanoj
imovini i smanjenjem vrijednosnih usklađenja ......................... 542
14.3.2.5. Neregularno priznavanje prihoda
na račun smanjenja obveza ........................................................... 543
XVII
LAŽIRANJE FINANCIJSKIH IZVJEŠTAJA, PRIJEVARE I RAČUNOVODSTVENA FORENZIKA
14.3.2.6. Neregularno priznavanje prihoda
smanjenjem akumulirane amortizacije ....................................... 544
14.3.2.7. Neregularno priznavanje prihoda smanjenjem
revalorizacijskih rezervi za dugotrajnu materijalnu imovinu ... 545
14.3.2.8. Priznavanje prihoda kad nisu stečeni uvjeti za priznavanje ..... 547
14.3.2.9. Izražena pojava prihoda od prodaje
potraživanja ili rashoda od otpisa potraživanja ......................... 551
14.4. Lažno smanjenje troškova radi
povećanja dobiti ili skrivanje gubitaka .................................................. 553
14.4.1. Izostavljanje priznavanje velikog dijela
troškova i obveza jednostavnim prekidom knjiženja
na kraju razdoblja i prijenosom na razgraničenja ........................ 553
14.4.2. Kapitalizacija operativnih troškova i njihov prijenos
na dugotrajnu nematerijalnu i materijalnu imovinu ................... 554
14.4.3. Lažno smanjivanje troškove
amortizacije dugotrajne imovine.................................................... 561
14.4.4. Smanjenje operativnih troškova i
 njihov lažni prijenos na zalihe ....................................................... 567
14.4.5. Izbjegavanje priznavanja troškova za prodane zalihe .................. 575
14.4.6. Skrivanje troškova na zalihama proizvodnje ................................ 578
14.4.7. Odgađanje nužnog priznavanja vrijednosnih
usklađenja za sumnjiva i sporna
potraživanja i smanjenja vrijednosti druge imovine .................... 587
14.4.8. Mijenjanje računovodstvenih politika s ciljem
manipulacija s troškovima i njihovog smanjenja ......................... 593
14.4.9. Prebacivanje troškova iz svojih financijskih
izvještaja u financijske izvještaje povezanih subjekta .................. 596
14.4.10. Smanjivanje troškova uz nasilno smanjenje obveza ................... 598
14.4.11. Smanjivanje troškova uz nasilno
smanjenje revalorizacijskih i drugih rezervi ................................. 599
14.5. Lažno smanjenje prihoda radi smanjenja dobiti ................................. 601
14.5.1. Prijenos prihoda na odgođene
prihode radi smanjenja dobiti ....................................................... 602
14.5.2. Izbjegavanje priznavanja prihoda
i skrivanje novca od gotovinske prodaje ....................................... 604
14.5.3. Smanjenje prihoda na račun povećanja
revalorizacijskih rezervi ................................................................... 605
14.5.4. Smanjenje prihoda na račun povećanja obveza ............................ 607
14.5.5. Dogovor s prijateljskim tvrtkama da im
se ne šalju računi u tekućoj godini nego u idućoj godini .............. 608
14.6. Lažno povećanje troškova radi smanjenja dobiti ................................ 609
14.6.1. Nepravilno terećenje osobnih
troškova na poslovne troškove ....................................................... 609
XVIII
prof. dr. sc. VINKO BELAK
14.6.2. Stezanje amortizacije skraćenjem
vijeka trajanja radi povećanja troškova ......................................... 614
14.6.3. Veliko računovodstveno pranje
(engl. „Big bath accounting“) .......................................................... 616
14.6.3.1. Otpis dugotrajne imovine radi povećanja troškova
i smanjenja dobiti i ograničenje porezno priznatih
rashoda od usklađenja vrijednosti dugotrajne imovine ............. 616
14.6.3.2. Otpisi na zalihama radi povećanja rashoda
i smanjenja dobiti – porez na dobit se ne smanjuje .................... 619
14.6.3.3. Otpisi na potraživanjima od kupaca
radi povećanja rashoda i smanjenja dobiti ................................. 621
14.6.4. Povećanje troškova prekomjernim rezerviranjima ...................... 628
14.6.5. Povećanje troškova uz povećanje lažnih obveza ........................... 643
14.6.6. Povećanje troškova uz povećanje
lažnih revalorizacijskih rezervi ....................................................... 645
14.7. Agresivna revalorizacija radi poboljšanja slike
o visini kapitala ili smanjenja dojma o visokim zaradama .................. 647
15. Slučaj „Agrokor“ (Hrvatska, 2017.) ........................................649
16. Zaključak ..................................................................................654
17. Literatura ...................................................................................655